Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, tư tưởng và tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là nguồn lực tinh thần to lớn cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Những lời căn dặn của Người đối với các địa phương không chỉ mang ý nghĩa chỉ đạo trước mắt mà còn chứa đựng giá trị chiến lược lâu dài đối với sự phát triển của đất nước.
Đối với tỉnh Quảng Ninh – vùng đất địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc, nơi có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng và chủ quyền biển đảo, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm sâu sắc. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Quảng Ninh vinh dự 9 lần được đón Bác Hồ về thăm, mỗi lần Người đến đều để lại những lời căn dặn sâu sắc, định hướng cho sự phát triển của địa phương.
Trong đó, chuyến thăm Vịnh Hạ Long ngày 24/3/1946 có ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Đây là thời điểm chỉ hơn sáu tháng sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Chính quyền cách mạng còn non trẻ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức: nền kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn dốt hoành hành, các thế lực thực dân – đế quốc tìm cách quay trở lại xâm lược.
Bác Hồ và đại diện Chính phủ Pháp trên chiến hạm Ê-min Béc-tanh – Vịnh Hạ Long, 24/3/1946
Nguồn: https://nhandan.vn/nhung-lan-bac-ho-ve-tham-vinh-ha-long-post440306.html
Chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ nhằm động viên tinh thần cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng Đông Bắc mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Người đối với việc khai thác tiềm năng kinh tế, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và xây dựng vùng mỏ trở thành một trong những trung tâm kinh tế quan trọng của đất nước.
Trải qua 80 năm, những lời căn dặn của Người vẫn vẹn nguyên giá trị. Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh đã không ngừng nỗ lực hiện thực hóa tư tưởng đó, đưa tỉnh trở thành một trong những địa phương phát triển năng động nhất cả nước.
- Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa chuyến thăm Vịnh Hạ Long năm 1946
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, chính quyền cách mạng phải đối mặt với vô vàn khó khăn: nền kinh tế suy kiệt, nạn đói, nạn dốt và nguy cơ xâm lược từ các thế lực bên ngoài.
Trong quá trình lãnh đạo đất nước vượt qua thử thách, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc gắn bó mật thiết với nhân dân, trực tiếp đi thăm nhiều địa phương, cơ sở sản xuất, đơn vị lực lượng vũ trang để nắm bắt tình hình thực tế, động viên tinh thần cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, đồng thời truyền đạt những định hướng quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Những chuyến đi thực tế ấy không chỉ thể hiện phong cách lãnh đạo gần gũi, sâu sát của Người mà còn phản ánh tầm nhìn chiến lược đối với từng vùng, từng lĩnh vực phát triển của đất nước.
Trong bối cảnh lịch sử đó, ngày 24/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm Vịnh Hạ Long – vùng biển đảo có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng ở khu vực Đông Bắc của Tổ quốc. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm đất nước vừa bước vào giai đoạn mới với nhiều nhiệm vụ cấp bách, cho thấy sự quan tâm sâu sắc và tầm nhìn xa của Người đối với vùng đất giàu tiềm năng này.
Trước hết, chuyến thăm thể hiện nhận thức chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí địa – chính trị, địa – kinh tế của vùng Đông Bắc. Với đường bờ biển dài, hệ thống cảng biển tự nhiên thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, khu vực Quảng Ninh không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế mà còn giữ vai trò then chốt trong bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển, cũng như giao thương kinh tế của quốc gia.
Bên cạnh đó, chuyến thăm còn thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với giai cấp công nhân vùng mỏ – lực lượng xã hội có truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường. Trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam, vùng mỏ Quảng Ninh từng là một trong những cái nôi của phong trào đấu tranh chống áp bức, bóc lột của thực dân và tư bản. Các cuộc bãi công, đấu tranh của thợ mỏ đã góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển của phong trào cách mạng Việt Nam. Vì vậy, việc Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm, động viên và định hướng phát triển cho vùng mỏ không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn thể hiện sự trân trọng đối với vai trò của giai cấp công nhân trong sự nghiệp cách mạng.
Một ý nghĩa sâu sắc khác của chuyến thăm năm 1946 là thể hiện tầm nhìn chiền lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giá trị to lớn của thiên nhiên Vịnh Hạ Long. Trong khi khái niệm phát triển bền vững hay bảo tồn di sản thiên nhiên chưa được phổ biến rộng rãi trên thế giới vào thời điểm đó, Người đã nhận thức rõ rằng cảnh quan thiên nhiên của Hạ Long là tài sản vô giá của dân tộc cần được gìn giữ và phát huy. Điều này cho thấy tư duy phát triển hài hòa giữa khai thác tiềm năng kinh tế và bảo vệ môi trường – một tư tưởng có giá trị vượt thời đại và ngày càng trở nên có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay.
Từ góc độ lý luận và thực tiễn, chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Vịnh Hạ Long năm 1946 có thể được nhìn nhận như một dấu mốc quan trọng đặt nền móng cho tư duy phát triển lâu dài của tỉnh Quảng Ninh. Những định hướng chiến lược mà Người gợi mở trong chuyến thăm ấy đã trở thành nguồn cảm hứng và kim chỉ nam cho các thế hệ lãnh đạo và nhân dân Quảng Ninh trong suốt quá trình xây dựng và phát triển.
- Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh – kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững tỉnh Quảng Ninh
Mặc dù mục đích chính của chuyến thăm ngày 24/3/1946 chủ yếu tập trung cho việc hội kiến với Cao ủy Pháp tại Đông Dương bàn về việc thực hiện Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946, song trong quá trình làm việc và Người cũng đã dành thời gian để đi quan sát thực tế vùng mỏ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những nhận xét sâu sắc về tiềm năng của vùng đất này. Người nói với những người cùng đi trong đoàn công tác: “Vùng mỏ của đất nước ta thật đẹp và giàu. Thợ mỏ của ta thật vô cùng anh dũng”[1]. Nhận xét ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc. Trước hết, lời khẳng định “vùng mỏ… thật đẹp và giàu” cho thấy sự đánh giá rất rõ ràng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiềm năng tài nguyên và cảnh quan thiên nhiên của Quảng Ninh. Vùng đất này không chỉ giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than đá – nguồn năng lượng quan trọng của nền kinh tế quốc gia – mà còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, có giá trị lớn về môi trường sinh thái và du lịch.
Bên cạnh việc đánh giá tiềm năng tài nguyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giai cấp công nhân vùng mỏ. Khi khẳng định “thợ mỏ của ta thật vô cùng anh dũng”, Người đã thể hiện sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh kiên cường của công nhân mỏ Quảng Ninh. Trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam, khu mỏ Quảng Ninh là một trong những cái nôi của phong trào đấu tranh cách mạng. Từ những năm đầu thế kỷ XX, công nhân mỏ đã tổ chức nhiều cuộc đấu tranh chống lại sự bóc lột của thực dân và tư bản, tiêu biểu là phong trào đấu tranh với khẩu hiệu “Kỷ luật và đồng tâm”.
Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định tinh thần “anh dũng” của thợ mỏ không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận những đóng góp của lực lượng công nhân vùng mỏ trong phong trào cách mạng mà còn thể hiện niềm tin của Người đối với vai trò của giai cấp công nhân trong sự nghiệp xây dựng đất nước. Đây cũng chính là một trong những cơ sở tư tưởng quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục phát huy truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm”, xây dựng đội ngũ công nhân lao động có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và của cả nước.
Không chỉ dừng lại ở việc đánh giá tiềm năng và con người của vùng mỏ, chuyến thăm Vịnh Hạ Long năm 1946 còn cho thấy bản lĩnh chính trị và tinh thần độc lập, tự chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hoạt động đối ngoại của Nhà nước Việt Nam non trẻ. Khi chứng kiến việc phía Pháp tổ chức diễu binh phô trương sức mạnh quân sự trên Vịnh Hạ Long nhằm gây sức ép tâm lý, Người đã bình tĩnh nhận định: “Nếu đô đốc muốn đem tàu bè ra lung lạc tôi thì ông ta đã lầm to. Những tàu đó không thể nào đi ngược các dòng sông của chúng tôi”[2] – Bác nói với tướng Raoul Salan trên máy bay trở về Hà Nội, sau khi chứng kiến cuộc diễu binh thị uy lực lượng quân sự trên Vịnh Hạ Long của Pháp. Câu nói này không chỉ thể hiện bản lĩnh và sự kiên định của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước những sức ép từ phía thực dân Pháp mà còn khẳng định niềm tin mạnh mẽ của Người vào sức mạnh của nhân dân Việt Nam và truyền thống đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc.
Từ góc độ lý luận và thực tiễn, những nhận xét và phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm Vịnh Hạ Long năm 1946 có thể khái quát thành những định hướng tư tưởng quan trọng đối với sự phát triển của Quảng Ninh:
Thứ nhất, khẳng định tiềm năng to lớn của vùng mỏ Quảng Ninh, cả về tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan môi trường. Đây là cơ sở để địa phương phát huy lợi thế trong phát triển công nghiệp khai khoáng và kinh tế biển.
Thứ hai, đề cao vai trò của giai cấp công nhân vùng mỏ – lực lượng lao động có truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường và có đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Thứ ba, khẳng định tinh thần độc lập, tự chủ và bản lĩnh chính trị của Nhà nước Việt Nam non trẻ trong quan hệ quốc tế, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nhìn lại chặng đường phát triển của tỉnh Quảng Ninh trong nhiều thập kỷ qua, có thể thấy những tư tưởng và nhận định của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm năm 1946 vẫn giữ nguyên giá trị định hướng. Việc phát huy tiềm năng tài nguyên, phát triển kinh tế biển, xây dựng đội ngũ công nhân vững mạnh và giữ vững bản lĩnh chính trị trong hội nhập quốc tế chính là những yếu tố quan trọng giúp Quảng Ninh trở thành một trong những địa phương phát triển năng động nhất của cả nước hiện nay.
Có thể khẳng định rằng, mặc dù diễn ra trong một bối cảnh lịch sử đặc biệt và với mục đích ngoại giao quan trọng, chuyến thăm Vịnh Hạ Long của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1946 vẫn để lại những dấu ấn tư tưởng sâu sắc. Những lời nhận xét và phát biểu của Người không chỉ là sự ghi nhận về tiềm năng và con người vùng mỏ mà còn trở thành nguồn động lực tinh thần, soi đường cho sự phát triển của Quảng Ninh trong suốt nhiều thập kỷ qua.
- Quảng Ninh hiện thực hóa lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Từ dấu mốc lịch sử năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đến thăm Vịnh Hạ Long và ghi nhận đây là vùng đất “giàu và đẹp”, chứa đựng tiềm năng to lớn về tài nguyên và con người, Quảng Ninh đã trải qua một hành trình phát triển đầy bản lĩnh và sáng tạo để từng bước hiện thực hóa những định hướng mang tính gợi mở sâu sắc của Người. Từ một địa bàn chủ yếu dựa vào khai thác than và chịu nhiều tổn thất qua chiến tranh, Quảng Ninh đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành một cực tăng trưởng năng động của khu vực phía Bắc, với mô hình phát triển ngày càng hiện đại, bền vững và có tính lan tỏa cao.
Trong suốt các giai đoạn lịch sử, đặc biệt từ khi thực hiện công cuộc đổi mới, Quảng Ninh luôn thể hiện rõ tư duy phát triển tiến bộ, biết khai thác hiệu quả lợi thế so sánh về tài nguyên, vị trí địa kinh tế và di sản thiên nhiên. Nếu như trước đây, kinh tế của tỉnh phụ thuộc lớn vào khai thác khoáng sản, thì những năm gần đây đã chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ và du lịch. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về cơ cấu kinh tế, mà còn là bước chuyển căn bản về tư duy phát triển, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
Giai đoạn 2020 – 2025 đánh dấu bước phát triển mang tính bứt phá của Quảng Ninh cả về quy mô và chất lượng tăng trưởng. Tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh liên tục duy trì ở mức cao, bình quân khoảng 10 – 11%/năm, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Riêng năm 2025, GRDP tăng 11,89%, cao nhất toàn quốc; Quy mô nền kinh tế ước đạt 368.445 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 10.402 USD. Những con số này không chỉ phản ánh hiệu quả điều hành kinh tế mà còn cho thấy sự trưởng thành về năng lực nội sinh và sức chống chịu của nền kinh tế địa phương.
Cùng với tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh đã chuyển dịch theo hướng hiện đại, trong đó khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ chiếm tỷ trọng áp đảo. Công nghiệp chế biến, chế tạo nổi lên như một động lực tăng trưởng mới với tốc độ tăng cao, từng bước thay thế vai trò của khai khoáng. Đặc biệt, du lịch đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, khai thác hiệu quả giá trị đặc biệt của Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới. Năm 2025, tỉnh 21,28 triệu lượt khách du lịch, tăng 12% so với năm 2024; doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng, tăng 22,46%, đóng góp trên 50% vào tăng trưởng GRDP. Du lịch tiếp tục khẳng định vai trò ngành kinh tế mũi nhọn, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ sang các lĩnh vực thương mại, vận tải, dịch vụ.
Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, nhất là hạ tầng giao thông, đô thị, du lịch, dịch vụ được đầu tư đồng bộ, hiện đại và có bước đột phá; tốc độ đô thị hóa nhanh, nằm trong nhóm 5 tỉnh có tỷ lệ cao nhất cả nước. GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt 10.402 USD gấp 2,07 lần bình quân chung cả nước.
Cùng với tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách nhà nước của Quảng Ninh tiếp tục là điểm sáng, năm 2025 mức thu đạt trên 82.000 tỷ đồng, bằng 149% dự toán Trung ương giao, 143% dự toán tỉnh giao, tăng 53% so với năm 2024. Môi trường đầu tư, kinh doanh tiếp tục được cải thiện theo hướng thực chất. Toàn tỉnh có 2.300 doanh nghiệp thành lập mới, vượt 15% kế hoạch. Tổng vốn đầu tư trong nước ngoài ngân sách năm 2025 đạt 475.858 tỷ đồng, gấp 15,8 lần năm 2024; vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ước đạt khoảng 1 tỷ USD, duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực. Những kết quả này khẳng định niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư của tỉnh.
Những thành tựu đó gắn liền với việc Quảng Ninh kiên định triển khai chiến lược phát triển “từ nâu sang xanh” – một lựa chọn mang tính đột phá, thể hiện tầm nhìn dài hạn và trách nhiệm đối với môi trường, xã hội. Việc giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, đồng thời phát triển mạnh các ngành kinh tế xanh, kinh tế biển, du lịch chất lượng cao và công nghiệp công nghệ cao đã tạo nên một mô hình phát triển đặc trưng, có giá trị tham khảo đối với nhiều địa phương trong cả nước. Đây chính là minh chứng rõ nét cho năng lực đổi mới sáng tạo trong lãnh đạo và quản trị phát triển của tỉnh.
Không chỉ phát triển kinh tế, Quảng Ninh còn đạt được nhiều kết quả nổi bật trong lĩnh vực xã hội. Chất lượng đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao; hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, hiện đại; cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước. Những kết quả đó phản ánh rõ quan điểm phát triển nhất quán của tỉnh: lấy con người làm trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Trong những năm qua vấn đề an sinh, phúc lợi xã hội luôn được bảo đảm; hoàn thành việc xóa 100% nhà tạm, nhà dột nát mới phát sinh; không còn hộ nghèo, cận nghèo theo chuẩn của Trung ương và của tỉnh. Đời sống Nhân dân không ngừng cải thiện, nhất là vùng khó khăn; chú trọng đào tạo nghề, giải quyết việc làm, bảo vệ trẻ em, chăm sóc người cao tuổi. Năm 2025 đã ghi nhận bước chuyển mạnh mẽ về diện mạo đô thị và kết cấu hạ tầng. Với 96 dự án, công trình được khởi công và khánh thành, Quảng Ninh tiếp tục tạo ra những “cú huých” hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Đặc biệt, tỉnh đã hoàn thành kế hoạch phát triển nhà ở xã hội năm 2025 với 2.464 căn, đạt 112% chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ giao; đồng thời bố trí dự kiến 49 vị trí phát triển nhà ở xã hội với trên 56.000 căn cho giai đoạn tới, thể hiện rõ định hướng phát triển hài hòa giữa kinh tế và an sinh xã hội.
Những thành tựu về kinh tế – xã hội của Quảng Ninh không phải là kết quả của tăng trưởng đơn thuần, mà là kết quả của một quá trình hoạch định chiến lược bài bản, gắn với tầm nhìn dài hạn. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đã xác định rõ mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh phát triển nhanh, bền vững, toàn diện, trung tâm du lịch quốc tế và kinh tế biển năng động của khu vực phía Bắc, phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Đây không chỉ là mục tiêu phát triển về mặt hành chính, mà còn là bước khẳng định vị thế, tầm vóc và năng lực cạnh tranh của Quảng Ninh trong hệ thống các đô thị lớn của quốc gia.
Có thể khẳng định rằng, từ những gợi mở ban đầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiềm năng của vùng đất “giàu và đẹp”, Quảng Ninh đã từng bước hiện thực hóa bằng những thành tựu phát triển toàn diện, nổi bật và có tính bền vững. Hành trình đó thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và khát vọng vươn lên mạnh mẽ của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh nhà. Trong bối cảnh mới, khi mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đang dần hiện hữu, những kết quả đạt được càng khẳng định giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời minh chứng sinh động cho con đường phát triển đúng đắn mà Quảng Ninh đã kiên định lựa chọn.
Kỷ niệm 80 năm Bác Hồ về thăm Vịnh Hạ Long là dịp để Đảng bộ và nhân dân tỉnh Quảng Ninh ôn lại những giá trị tư tưởng to lớn mà Người đã để lại. Từ những lời căn dặn giản dị nhưng sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quảng Ninh đã từng bước vươn lên mạnh mẽ, trở thành một trong những địa phương phát triển năng động nhất của cả nước. Trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc – Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, đoàn kết, đổi mới sáng tạo, quyết tâm xây dựng tỉnh phát triển giàu mạnh, văn minh, hiện đại.
Khắc ghi lời Người, Quảng Ninh hôm nay đang vững bước trên con đường phát triển bền vững, xứng đáng với niềm tin và kỳ vọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi gắm./.
\Ths. Tô Thị Thanh Lê – Khoa Nhà nước và pháp luật
[1] https://baoquangninh.vn/nho-loi-bac-dan-3248234.html
[2] Tư liệu lưu trữ về cuộc gặp giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và đô đốc d’Argenlieu tại Vịnh Hạ Long, tháng 3/1946. Tỉnh ủy Quảng Ninh – Những hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh với Quảng Ninh. Tr16.
