Tám mươi năm trước, những lớp học Bình dân học vụ được thắp lên bằng ánh đèn dầu, xóa mù chữ cho hàng triệu người dân vừa bước ra khỏi đêm dài nô lệ. Hôm nay, trong ánh sáng của kỷ nguyên số, ngọn lửa học tập ấy lại được truyền tiếp – nhưng “con chữ” của thời đại mới là kỹ năng số, là năng lực làm chủ công nghệ. Với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu (tỉnh Quảng Ninh), tham gia phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà là một trách nhiệm chính trị và một sứ mệnh của người “truyền lửa”.
1. Từ mạch nguồn lịch sử đến một nhiệm vụ chính trị của thời đại
Ngày 08/9/1945, chỉ ít ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Nha Bình dân học vụ, phát động phong trào chống nạn mù chữ trên phạm vi cả nước, trong bối cảnh có tới khoảng 90% dân số còn mù chữ [15]. Người khẳng định một chân lý giản dị mà sâu sắc: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Phong trào “Bình dân học vụ” khi ấy đã trở thành một cuộc cách mạng về dân trí, không chỉ giúp hàng triệu người biết đọc, biết viết mà còn trở thành biểu tượng của tinh thần tự học, học tập suốt đời, đặt nền móng cho sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc [15, 16].
Kế thừa và phát triển tinh thần ấy trong điều kiện mới, phong trào “Bình dân học vụ số” ra đời như một bước cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia [1]. Ngày 21/3/2025, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã ban hành Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW về phong trào “Bình dân học vụ số” [2]. Ngày 26/3/2025, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, nền tảng “Bình dân học vụ số” chính thức được ra mắt và đưa vào vận hành trên toàn quốc từ ngày 01/4/2025 [7, 8]. Đây là phong trào nhằm phổ cập tri thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng số cho người dân, với tinh thần “toàn dân, toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau” trong tiến trình chuyển đổi số.
“Bình dân học vụ số” không phải một phong trào mang tính hình thức, cũng không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật. Đây trước hết là một nhiệm vụ chính trị. Tổng Bí thư Tô Lâm – Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương – đã nhấn mạnh rằng chúng ta không chỉ kế thừa di sản quý báu của lịch sử mà còn phải biết ứng dụng vào thực tiễn hôm nay; việc trang bị tri thức số sẽ giúp người dân “tự tin hơn trong môi trường số”, chủ động nắm bắt cơ hội và thích nghi với sự phát triển của công nghệ [7]. Tại Hội nghị chuyên đề về khung kiến thức, kỹ năng số, Tổng Bí thư tiếp tục yêu cầu phong trào phải mang “tính cách mạng, toàn dân, toàn diện, bao trùm, sâu rộng”, gắn chặt với cải cách hành chính và việc nâng cao tri thức số cho cán bộ, công chức và người dân [9]. Tinh thần cách mạng ấy cũng được khẳng định ngay tại lễ phát động, khi phong trào được xác định phải là “mệnh lệnh của trái tim, tư duy thông minh của khối óc”, khơi dậy truyền thống đại đoàn kết và tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, thi đua lập thành tích hướng tới Đại hội XIV của Đảng [8].
Với cách làm chủ động, bài bản, ngày 26/6/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch số 169/KH-UBND về triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trên địa bàn tỉnh, cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và các kế hoạch của Trung ương phù hợp với thực tiễn địa phương [6]. Ngay trong phần yêu cầu, Kế hoạch nêu rõ: cán bộ, công chức, viên chức phải “gương mẫu, đi đầu trong thực hiện và hướng dẫn người dân học tập, ứng dụng kỹ năng số” [6] – một định hướng đặt trách nhiệm trực tiếp lên vai chính đội ngũ mà Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu đang đào tạo, bồi dưỡng.
Kế hoạch cũng đặt ra những chỉ tiêu cụ thể, có thể đo lường. Trong năm 2025: 90% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động khu vực công có kiến thức, kỹ năng số và được học, ứng dụng nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ công việc; phấn đấu 80% người trong độ tuổi lao động được xác nhận đạt phổ cập tri thức về chuyển đổi số trên nền tảng VNeID; mỗi cơ quan, đơn vị thành lập nhóm cán bộ, công chức, viên chức nòng cốt để lan tỏa phong trào. Năm 2026, tỉnh phấn đấu nâng các chỉ tiêu lên mức 100% đối với cán bộ, công chức, viên chức khu vực công và trên 90% đối với người dân trưởng thành [6].
Đáng chú ý, Kế hoạch giao Sở Nội vụ chủ trì việc “lồng ghép, đưa nội dung chuyển đổi số, phát triển kỹ năng số vào các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước” [6] – nhiệm vụ gắn bó trực tiếp với chức năng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Trường Chính trị. Bên cạnh đó, tỉnh triển khai nhiều mô hình sáng tạo: “Tổ công nghệ số cộng đồng” với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”; mạng lưới “Đại sứ số” theo hình thức người hướng dẫn – người học; và đặc biệt là mô hình “Cán bộ, công chức, viên chức Quảng Ninh với AI”, đưa đội ngũ cán bộ tiên phong trong học tập và ứng dụng thành thạo AI để nâng cao hiệu quả hành chính công, phục vụ người dân và doanh nghiệp [6].
Tỉnh Quảng Ninh phát động phong trào “Bình dân học vụ số”. Ảnh: Mạnh Trường/QMG
Trên thực tế, phong trào cũng đã lan tỏa mạnh mẽ trong lực lượng công nhân, viên chức, người lao động gắn với các ngành kinh tế trụ cột của tỉnh, góp phần nâng cao năng suất và mở rộng cơ hội tham gia kinh tế số, thương mại điện tử [14].
Nhìn nhận đúng bản chất chính trị của phong trào chính là điểm khởi đầu để mỗi giảng viên lý luận chính trị xác định rõ vai trò, trách nhiệm của mình.
2. Vai trò “kép” của người giảng viên lý luận chính trị với phong trào Bình dân học vụ số: vừa là người học đi đầu, vừa là người truyền lửa
Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu mang tên Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của khu mỏ Quảng Ninh – một tấm gương kiên trung, bất khuất, đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Kế thừa khí phách ấy, mỗi giảng viên của Nhà trường hôm nay không chỉ là người truyền thụ tri thức lý luận, mà còn trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của tỉnh – những người sẽ trở về cơ sở để lãnh đạo, tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng. Vị trí đặc biệt ấy đặt lên vai người giảng viên một vai trò “kép” trong phong trào “Bình dân học vụ số”.
Thứ nhất, giảng viên phải là “công dân số” gương mẫu, người học đi đầu. Không ai có thể truyền dạy điều mà chính mình chưa làm chủ. Người giảng viên lý luận chính trị cần chủ động trang bị những kỹ năng số thiết yếu: sử dụng thành thạo tài khoản định danh điện tử VNeID, khai thác dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng các nền tảng số trong giảng dạy và nghiên cứu, đồng thời nắm vững kiến thức về an toàn thông tin, nhận diện và phòng tránh các nguy cơ trên không gian mạng. Tinh thần “học tập suốt đời” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu gương phải được thể hiện sinh động ở chính người thầy – người luôn tự học, tự đổi mới để không tụt hậu trong dòng chảy công nghệ.
Thứ hai, giảng viên là người “truyền lửa”, lan tỏa tinh thần và nội dung của phong trào qua từng bài giảng. Đây là vai trò đặc thù mà không đơn vị nào có thể thay thế Trường Chính trị. Mỗi lớp học tại Trường là nơi hội tụ đội ngũ cán bộ, đảng viên; do đó, việc lồng ghép tinh thần “Bình dân học vụ số” vào chương trình giảng dạy có ý nghĩa cấp số nhân: một giảng viên “truyền lửa” cho một lớp cán bộ, mỗi cán bộ lại tiếp tục “truyền lửa” cho hàng trăm người dân nơi cơ sở, hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ ngay tại cộng đồng.
Để vai trò “kép” nói trên không dừng lại ở khẩu hiệu, có một yêu cầu cụ thể, thiết thực và có thể “đo đếm” được đối với mỗi giảng viên: chủ động đăng ký, tham gia và hoàn thành đầy đủ các nội dung, chương trình học vụ số do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng. Yêu cầu này càng trở nên cụ thể khi Kế hoạch số 169/KH-UBND ngày 26/6/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh đặt chỉ tiêu 90% cán bộ, công chức, viên chức tham gia và hoàn thành khóa học cơ bản về chuyển đổi số trên nền tảng ngay trong năm 2025, và phấn đấu đạt 100% trong năm 2026 [6].
Trên nền tảng “Bình dân học vụ số” quốc gia (địa chỉ binhdanhocvuso.gov.vn), Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng và cung cấp Chương trình phổ cập kỹ năng số dành cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước (mã khóa học KNS-CCVC) [12].
Trên cơ sở đó, đối với đội ngũ giảng viên Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu, việc tham gia đầy đủ chương trình học vụ số của Bộ Giáo dục và Đào tạo cần được thực hiện với tinh thần nghiêm túc, gương mẫu:
Một là, mỗi giảng viên chủ động tạo tài khoản, ghi danh và hoàn thành trọn vẹn các khóa học, trước hết là Chương trình phổ cập kỹ năng số dành cho cán bộ, công chức, viên chức, coi đây là yêu cầu tự thân của người làm công tác đào tạo cán bộ, chứ không phải một thủ tục đối phó.
Hai là, không dừng ở việc “học cho biết”, mà học để vận dụng – biến những kiến thức, kỹ năng thu nhận được thành phương pháp giảng dạy hiện đại, thành khả năng hướng dẫn ngược lại cho học viên và người dân.
Ba là, gắn kết quả tham gia phong trào với công tác thi đua, với việc học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh về học tập suốt đời, tạo thành nền nếp bền vững trong toàn thể đội ngũ của Nhà trường.
Khi mỗi người thầy đều là một học viên gương mẫu trên nền tảng số, chính họ sẽ mang lại sức thuyết phục lớn nhất cho bài giảng của mình, người giảng viên cần phát huy vai trò truyền lửa qua chính chuyên môn của mình. Cụ thể, có thể chủ động tích hợp tinh thần và nội dung “Bình dân học vụ số” vào các bài giảng. Trọng tâm của việc lồng ghép là giúp học viên – đội ngũ cán bộ, đảng viên thấu hiểu rằng chuyển đổi số không phải việc của riêng ai, mà là trách nhiệm chính trị của mỗi cán bộ. Cần khơi dậy ở người học tinh thần “cán bộ, đảng viên đi trước, làng nước theo sau”; bởi nếu chính đội ngũ cán bộ còn e ngại, lúng túng trước công nghệ thì rất khó vận động, dẫn dắt Nhân dân. Đồng thời, giảng viên cần phân tích sâu sắc để học viên nhận thức phong trào trong tổng thể chủ trương lớn của Đảng: từ Nghị quyết số 57-NQ/TW đến các chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư về chuyển đổi số và học tập suốt đời, để mỗi cán bộ khi trở về cơ sở có đủ tầm nhìn và quyết tâm tổ chức thực hiện.
***
Tám mươi năm trước, người thầy Bình dân học vụ cầm viên phấn trắng dạy dân từng con chữ dưới mái đình, gốc đa. Hôm nay, giảng viên lý luận chính trị Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu cầm trên tay một sứ mệnh mới: trang bị cho đội ngũ cán bộ của tỉnh không chỉ bản lĩnh chính trị vững vàng, mà cả tư duy số, năng lực số để tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Gương mẫu tham gia đầy đủ chương trình học vụ số của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đưa hơi thở của phong trào vào từng bài giảng, gắn lý luận với thực tiễn sinh động của Quảng Ninh – đó là cách giảng viên tiếp nối mạch nguồn tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập suốt đời, đồng thời thực hiện một nhiệm vụ chính trị thiết thực của Nhà trường trong giai đoạn hiện nay. Mỗi bài giảng được thắp lên bằng tinh thần ấy sẽ không dừng lại trong bốn bức tường lớp học, mà theo bước chân người cán bộ lan tỏa về khắp các bản làng, khu phố, công trường, để không một người dân Quảng Ninh nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình chuyển đổi số.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Văn bản của Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành
[1] Bộ Chính trị. (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[2] Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. (2025). Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW về triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”.
[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2025). Quyết định số 899/QĐ-BGDĐT ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW về triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”.
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2025). Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT quy định Khung năng lực số dành cho người học.
[5] Bộ Khoa học và Công nghệ. (2025). Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và Hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số.
[6] Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh. (2025). Kế hoạch số 169/KH-UBND ngày 26/6/2025 về triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Tư liệu trên báo chí, tạp chí và trang thông tin điện tử
[7] Báo Điện tử Chính phủ. (2025, 27 tháng 3). Bình dân học vụ số – nền tảng cho sự phát triển trong kỷ nguyên số. https://baochinhphu.vn/binh-dan-hoc-vu-so-nen-tang-cho-su-phat-trien-trong-ky-nguyen-so-102250327113127019.htm
[8] Cổng Thông tin điện tử về Bình dân học vụ số – Bộ Xây dựng. (n.d.). Ra mắt nền tảng Bình dân học vụ số. https://binhdanhocvuso.moc.gov.vn/news/ra-mt-nn-tng-binh-dan-hc-v-s/
[9] Báo Nhân Dân. (2025, 22 tháng 9). Đẩy mạnh “Bình dân học vụ số” thành phong trào toàn dân, toàn diện. https://nhandan.vn/day-manh-binh-dan-hoc-vu-so-thanh-phong-trao-toan-dan-toan-dien-post909612.html
[10] Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. (2025, 1 tháng 5). Bình dân học vụ số: Giáo dục kỹ năng số cho học sinh, sinh viên; phổ cập kỹ năng số cho người lao động, người dân. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/binh-dan-hoc-vu-so-giao-duc-ky-nang-so-cho-hssv-pho-cap-ky-nang-so-cho-nguoi-lao-dong-nguoi-dan-119250501085012695.htm
[11] Tạp chí Giáo dục, Giáo dục đào tạo tiên phong triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”. https://tapchigiaoduc.edu.vn/article/89751/211/giao-duc-dao-tao-tien-phong-trien-khai-phong-trao-binh-dan-hoc-vu-so/
[12] Nền tảng Bình dân học vụ số, Chương trình phổ cập kỹ năng số dành cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước (mã khóa học KNS-CCVC). https://binhdanhocvuso.gov.vn/courses/course-v1:MOET+KNS-CCVC+2026-1/about
[13] Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ. (2026, 4 tháng 5). Giáo viên – “hạt nhân số” trong nhà trường và cộng đồng. https://mst.gov.vn/giao-vien-hat-nhan-so-trong-nha-truong-va-cong-dong-197260504125857566.htm
[14] Tạp chí Điện tử Thương hiệu và Công luận. (n.d.). Quảng Ninh: Tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số từ phong trào Bình dân học vụ số. https://thuonghieucongluan.com.vn/quang-ninh-tao-nen-tang-vung-chac-cho-chuyen-doi-so-tu-phong-trao-binh-dan-hoc-vu-so-a314831.html; Cổng Thông tin điện tử thành phố Uông Bí. (n.d.). Bình dân học vụ số trong CNVCLĐ Quảng Ninh. https://uongbi.gov.vn/binh-dan-hoc-vu-so-trong-cnvcld-quang-ninh-p13n89307.html
[15] Đài Truyền hình Việt Nam. (2025, 17 tháng 4). “Bình dân học vụ số” – Chìa khóa của kỷ nguyên số. https://vtv.vn/cong-nghe/binh-dan-hoc-vu-so-chia-khoa-cua-ky-nguyen-so-20250417155848978.htm
[16] Tạp chí Quản lý nhà nước. (2025, 8 tháng 7). Tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập suốt đời và phong trào bình dân học vụ số. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/07/08/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-hoc-tap-suot-doi-va-phong-trao-binh-dan-hoc-vu-so/
ThS. Nguyễn Thị Ngọc Lan, Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật
