Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 80). Đây không chỉ là một văn kiện chính trị mà còn là cột mốc mới trong tư duy phát triển văn hóa của Đảng ta, khẳng định tầm vóc của văn hóa trong sự phát triển bền vững đất nước. Đối với Quảng Ninh – vùng đất được ví như một “Việt Nam thu nhỏ” với kho tàng hơn 640 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh, Nghị quyết 80 chính là cơ hội để đưa du lịch văn hóa trở thành ngành công nghiệp mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
1- Tầm nhìn chiến lược của Nghị quyết 80
Nghị quyết 80 ra đời trong bối cảnh thế giới đang có những chuyển biến nhanh, phức tạp với sự cạnh tranh gay gắt giữa các nền văn hóa. Trong dòng chảy đó, Nghị quyết 80 đóng vai trò là kim chỉ nam chiến lược với những quan điểm chỉ đạo mang tính đột phá, khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực quan trọng. Cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa là một trong bốn trụ cột và là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước. Văn hóa phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực, mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án … với tầm nhìn dài hạn. Xây dựng văn hóa trở thành tấm lá chắn vững chắc trước các luồng văn hóa ngoại lai lệch chuẩn nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới.
Việc ban hành Nghị quyết 80 mang ý nghĩa sâu sắc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa tầm cỡ quốc tế và phấn đấu nằm trong Top 30 thế giới về chỉ số sức mạnh mềm.
2- Cơ hội phát triển của du lịch văn hóa Quảng Ninh
Đối với Quảng Ninh, nơi sở hữu Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, quần thể di tích Yên Tử và hàng trăm di sản phi vật thể đặc sắc, Nghị quyết 80 chính là giải pháp để tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực di sản đồ sộ của tỉnh. Thay vì chỉ khai thác du lịch theo bề nổi, Nghị quyết định hướng phải phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế và chính trị. Điều này đòi hỏi Quảng Ninh phải thay đổi phương thức tiếp cận: từ khai thác tài nguyên sẵn có sang kiến tạo giá trị văn hóa số và phát triển kinh tế di sản.
Dựa trên các nhiệm vụ và giải pháp tại Nghị quyết 80, Quảng Ninh có thể tập trung vào một số nội dung đột phá:
Phát triển công nghiệp văn hóa và thương hiệu địa phương
Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu: các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045. Với Quảng Ninh, con số này không thuần túy là chỉ tiêu kinh tế mà là phép thử cho năng lực chuyển hóa kho tàng di sản đồ sộ thành tài sản giá trị. Tỉnh cần tập trung tạo đột phá vào các lĩnh vực sở hữu lợi thế tuyệt đối như: du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và tinh hoa ẩm thực…
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Quảng Ninh cần thay đổi phương thức tiếp cận: Không dừng lại ở việc tổ chức các sự kiện đơn lẻ mà phải triển khai mô hình ứng dụng công nghệ cao vào toàn bộ chuỗi giá trị văn hóa (từ khâu sáng tạo, sản xuất đến phân phối và tiêu thụ). Thay vì chỉ duy trì các khu du lịch truyền thống, tỉnh cần kiến tạo các cụm văn hóa và tổ hợp sáng tạo. Đây là môi trường lý tưởng để hình thành các sản phẩm văn hóa độc bản, tạo nền tảng định vị thương hiệu địa phương trên bản đồ quốc tế.
Đặc biệt, việc tận dụng lợi thế ẩm thực biển và các nghề thủ công truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc (tại Bình Liêu, Tiên Yên…) cần được nâng tầm thành những trải nghiệm văn hóa cao cấp. Những sản phẩm này không chỉ đơn thuần là hàng hóa mà phải là những đại sứ văn hóa, biến mỗi hành trình của du khách thành một trải nghiệm khám phá chiều sâu văn hóa của vùng đất di sản.
Chuyển đổi số và quản trị hiện đại
Dù sở hữu kho tàng di sản đồ sộ với hơn 640 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh, song du lịch văn hoá Quảng Ninh từ lâu vẫn đối mặt với điểm nghẽn về tính mùa vụ và sự thiếu hụt các sản phẩm trải nghiệm chuyên sâu. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80 chính là lời giải tối ưu cho bài toán phát triển bền vững thông qua hai mũi nhọn: Chuyển đổi số và cơ chế quản lý mở.
Việc thực hiện mục tiêu số hóa 100% di sản vào năm 2026 không chỉ đơn thuần là số hóa dữ liệu lưu trữ, mà cốt lõi là kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa số toàn diện. Bằng việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR), Quảng Ninh có thể hiện thực hóa các mô hình “Yên Tử số” hay “Hạ Long ảo”. Tại đây, du khách có thể tương tác trực tiếp với không gian văn hóa thời Trần hay khám phá những giá trị địa chất địa mạo đặc trưng trên không gian số trước khi bắt đầu hành trình thực địa.
Việc tiên phong xây dựng bản đồ số văn hóa cùng các mô hình Bảo tàng mở, Nhà hát di động dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) chính là cách thức hữu hiệu để di sản vượt qua rào cản địa lý, khẳng định chủ quyền văn hóa số và lan tỏa sức mạnh mềm đến bạn bè quốc tế.
Song hành với chuyển đổi số, bước đột phá về tư duy quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong Nghị quyết 80 đã mở ra hành lang pháp lý thông thoáng cho các mô hình kinh tế mới như Kinh tế đêm và Nghệ thuật thực cảnh. Tại đây, di sản không còn là những hiện vật tĩnh mà được sống lại thông qua ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại và công nghệ trình chiếu đỉnh cao (3D Mapping, Hologram).
Song hành với chuyển đổi số là bước đột phá về tư duy quản trị. Nghị quyết 80 đã mở ra hành lang pháp lý thông thoáng khi chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo điều kiện cho các mô hình kinh tế mới như kinh tế đêm và nghệ thuật thực cảnh phát triển. Sự thay đổi này không chỉ giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa mà còn chuyển đổi căn bản từ khai thác tài nguyên thô, sẵn có sang quản trị giá trị gia tăng cao, biến di sản thực sự trở thành tài sản quý giá cho phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
Cơ chế đột phá và hợp tác công – tư (PPP)
Một điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết 80 là khuyến khích mô hình lãnh đạo công – quản trị tư và đầu tư công – quản lý tư. Quảng Ninh vốn là hình mẫu về mô hình PPP trong hạ tầng giao thông và giờ đây, Nghị quyết 80 chính thức cho phép lan tỏa tinh thần này sang lĩnh vực văn hóa. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp lớn tham gia vào việc vận hành các cụm công nghiệp văn hóa – sáng tạo. Sự kết hợp giữa năng lực quản trị tư nhân và giá trị cốt lõi của di sản công sẽ biến các điểm đến như Vân Đồn, Đông Triều thành những trung tâm văn hóa tầm cỡ khu vực và quốc tế.
Đây còn là cơ hội để Quảng Ninh thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào hạ tầng văn hóa, tạo ra các show diễn thực cảnh tầm cỡ quốc tế, đưa tỉnh trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực.
Con người là trung tâm của sự phát triển
Nghị quyết 80-NQ/TW chỉ rõ con người là trung tâm của chiến lược phát triển. Trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết đã đúc kết hệ giá trị chuẩn mực của con người Việt Nam gồm: “Yêu nước, Đoàn kết, Tự cường, Nghĩa tình, Trung thực, Trách nhiệm, Kỷ cương, Sáng tạo”. Tại Quảng Ninh, những phẩm chất này đã được địa phương hóa thông qua 8 giá trị cốt lõi của con người vùng Mỏ: “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh”.
Phát huy vai trò chủ thể sáng tạo, Nghị quyết 80 yêu cầu chuyển trọng tâm sang tính tự giác, tự quản của cộng đồng trong việc giữ gìn và trao truyền di sản. Người dân Quảng Ninh không còn là những người đứng bên lề các dự án lớn mà phải trở thành mắt xích trực tiếp trong chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch văn hóa. Các làng nghề truyền thống, các lễ hội đặc sắc tại Tiên Yên, Bình Liêu hay Ba Chẽ cần được vận hành bởi chính cộng đồng sở tại, giúp cải thiện sinh kế và nâng cao lòng tự hào dân tộc.
Ngoài ra, Nghị quyết 80 chỉ rõ nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ và nhân lực trong lĩnh vực văn hóa. Quảng Ninh cần: đầu tư vào đào tạo kỹ năng số cho lao động ngành du lịch để vận hành hệ sinh thái văn hóa số. Thu hút các chuyên gia, nghệ nhân và trí thức tham gia sáng tạo các sản phẩm văn hóa mới, biến những di sản văn hóa địa phương thành những tài sản có giá trị kinh tế cao. Khi mỗi người dân Quảng Ninh trở thành một đại sứ văn hóa, sức mạnh mềm của vùng đất mỏ sẽ được lan tỏa mạnh mẽ nhất.
3- Kết luận
Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một kỷ nguyên mới cho văn hóa Việt Nam. Với Quảng Ninh, việc vận dụng sáng tạo tinh thần “văn hóa đi trước soi đường”, biến di sản thành tài sản thông qua chuyển đổi số và quản trị hiện đại sẽ tạo ra một xung lực bứt phá chưa từng có. Khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của sự phát triển, Quảng Ninh sẽ không chỉ là một trung tâm kinh tế mà còn là một biểu tượng của sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
ThS Hoàng Thị Thu Hiền – Khoa Xây dựng Đảng
