Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp là một thiết chế chính trị, pháp lý quan trọng nhằm hiện thực hóa nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 không chỉ có ý nghĩa trong việc hình thành và kiện toàn các cơ quan quyền lực nhà nước mà còn là dịp để mỗi công dân phát huy quyền làm chủ và thực hiện trách nhiệm chính trị của mình. Sự tham gia tích cực của cử tri chính là yếu tố góp phần củng cố nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam ngày càng vững mạnh.
1. Bầu cử – phương thức quan trọng để Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước
Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp là cơ chế quan trọng để Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước. Thông qua hoạt động bầu cử, cử tri trực tiếp lựa chọn những người đại diện tiêu biểu, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín để thay mặt mình tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước, và đại diện cho ý chí, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân.
Bầu cử là cơ chế để quyền lực của Nhân dân được thể chế hóa trong hoạt động của bộ máy nhà nước. Thông qua bầu cử, Nhân dân trực tiếp lựa chọn những người đại diện cho mình tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước, qua đó bảo đảm các quyết định chính trị và pháp lý phản ánh ý chí và lợi ích của Nhân dân.
Bên cạnh đó, bầu cử còn là phương thức quan trọng củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và Nhân dân. Khi cử tri tích cực tham gia bầu cử, họ không chỉ thực hiện quyền của mình mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quyền lực nhà nước đối với Nhân dân.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031, được tổ chức vào ngày 15/3/2026, diễn ra trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới và triển khai thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đây không chỉ là hoạt động hiến định nhằm kiện toàn các cơ quan quyền lực nhà nước mà còn là sự kiện chính trị có ý nghĩa sâu sắc đối với đời sống chính trị của đất nước.
Thành công của cuộc bầu cử sẽ góp phần củng cố và tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đồng thời khẳng định và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Điều đó cũng phản ánh sinh động bản chất dân chủ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, nơi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân và do Nhân dân thực hiện thông qua các thiết chế dân chủ phù hợp.
2. Cơ sở hiến định của quyền bầu cử và ứng cử
Quyền bầu cử và quyền ứng cử là những quyền chính trị cơ bản của công dân, được Hiến pháp năm 2013 khẳng định rõ tại Điều 27. Theo đó, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và HĐND. Đây là quy định có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân.
Việc Hiến pháp ghi nhận quyền bầu cử và ứng cử không chỉ thể hiện bản chất dân chủ của chế độ chính trị ở Việt Nam mà còn khẳng định nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Thông qua việc thực hiện các quyền này, công dân trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước, đồng thời góp phần lựa chọn những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.
Nhằm cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 đã quy định chi tiết về các nguyên tắc bầu cử, quyền và nghĩa vụ của cử tri, tiêu chuẩn của đại biểu cũng như trình tự, thủ tục tổ chức bầu cử. Hệ thống quy định pháp luật này tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ để bảo đảm hoạt động bầu cử được tiến hành dân chủ, công khai, minh bạch và đúng pháp luật, qua đó góp phần phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong đời sống chính trị của đất nước.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND quy định việc bầu cử được tiến hành trên cơ sở bốn nguyên tắc cơ bản: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Đây là những nguyên tắc nền tảng bảo đảm tính dân chủ, khách quan và minh bạch của hoạt động bầu cử trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Nguyên tắc phổ thông bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện theo quy định của pháp luật đều có quyền tham gia bầu cử. Nguyên tắc bình đẳng khẳng định mỗi cử tri có giá trị lá phiếu ngang nhau, không phân biệt địa vị xã hội, nghề nghiệp, giới tính, dân tộc hay tôn giáo. Nguyên tắc trực tiếp yêu cầu cử tri tự mình lựa chọn và trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho mình. Trong khi đó, nguyên tắc bỏ phiếu kín nhằm bảo đảm sự độc lập trong quyết định của cử tri, tránh mọi sự tác động hoặc áp lực có thể ảnh hưởng đến quyền lựa chọn của người đi bầu.
Theo quy định của pháp luật, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày bầu cử đều có quyền tham gia bầu cử. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định một số trường hợp không được thực hiện quyền này, như người bị tước quyền bầu cử theo bản án hoặc quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật; người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo; hoặc người bị mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật.
Những quy định nêu trên không chỉ bảo đảm quyền bầu cử của công dân được thực hiện một cách rộng rãi và bình đẳng mà còn góp phần giữ vững tính nghiêm minh của pháp luật, qua đó bảo đảm hoạt động bầu cử được tiến hành đúng quy định và phản ánh trung thực ý chí của cử tri.
3. Tiêu chuẩn của đại biểu và ý nghĩa của việc lựa chọn người đại diện
Để bảo đảm chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước, pháp luật quy định những tiêu chuẩn nhất định đối với người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND. Đây không chỉ là những yêu cầu mang tính pháp lý mà còn phản ánh những chuẩn mực chính trị và đạo đức đối với những người đại diện cho Nhân dân.
Theo quy định của pháp luật, người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND phải trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực; có trình độ, năng lực và kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện nhiệm vụ đại biểu; đồng thời giữ mối liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân và được Nhân dân tín nhiệm.
Những tiêu chuẩn này không chỉ nhằm bảo đảm các đại biểu được bầu thực sự tiêu biểu về phẩm chất và năng lực, mà còn thể hiện yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ đại biểu dân cử trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong thực tiễn, đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND không chỉ thực hiện chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương mà còn đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước với Nhân dân, phản ánh trung thực ý chí, nguyện vọng của cử tri.
Vì vậy, việc lựa chọn những người thực sự xứng đáng, có tâm huyết, trách nhiệm và năng lực tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước.
4. Phát huy quyền và nghĩa vụ công dân trong bầu cử – thực tiễn tại Quảng Ninh
Tham gia bầu cử không chỉ là quyền chính trị cơ bản mà còn là nghĩa vụ của mỗi công dân đối với Nhà nước và xã hội. Thông qua việc thực hiện quyền bầu cử, cử tri trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước, qua đó góp phần định hướng và quyết định những vấn đề quan trọng liên quan đến sự phát triển của đất nước và địa phương.
Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy dân chủ trong đời sống xã hội, ý thức nghĩa vụ của mỗi cử tri trong bầu cử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lá phiếu của cử tri không chỉ thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân mà còn góp phần lựa chọn những đại biểu thực sự tiêu biểu về phẩm chất, năng lực và uy tín để đại diện cho Nhân dân trong các cơ quan quyền lực nhà nước.
Đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử tại Đặc khu Vân Đồn
Quảng Ninh là một trong những địa phương luôn quan tâm và thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật về bầu cử, đồng thời chú trọng phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong đời sống chính trị, xã hội. Trong những năm qua, cùng với việc đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử và phát triển kinh tế – xã hội, tỉnh luôn coi trọng việc nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về quyền và nghĩa vụ công dân trong tham gia bầu cử.
Đối với cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031, tỉnh Quảng Ninh có l.243 khu vực bỏ phiếu, trong đó có 33 khu vực bỏ phiếu riêng của lực lượng vũ trang, 115 khu vực bỏ phiếu dân sự kết hợp với lực lượng vũ trang; 01 khu vực bỏ phiếu khu công nghiệp; 01 khu vực bỏ phiếu trường học và 01 khu vực bỏ phiếu cơ sở cai nghiên ma túy. Hội đồng bầu cử tỉnh và các địa phương đã và đang tích cực triển khai các hoạt động chuẩn bị theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và đúng trình tự, thủ tục. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bầu cử được các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội quan tâm thực hiện, nhằm giúp cử tri hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình trong việc tham gia bầu cử. Toàn tỉnh
Bên cạnh đó, việc lập và niêm yết danh sách cử tri, chuẩn bị cơ sở vật chất cho các khu vực bỏ phiếu đúng kế hoạch của tỉnh (trước ngày 30/01/2026, sớm 04 ngày so với luật định), bảo đảm điều kiện thuận lợi để mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện quyền bầu cử cũng được các địa phương trong tỉnh chú trọng. Đặc biệt, tỉnh quan tâm tạo điều kiện để các cử tri cao tuổi, người khuyết tật hoặc những người không thể đến khu vực bỏ phiếu vẫn có thể thực hiện quyền bầu cử theo quy định của pháp luật.
Với truyền thống kỷ luật và đồng tâm và tinh thần trách nhiệm cao trong tham gia các sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, cử tri Quảng Ninh luôn thể hiện rõ ý thức công dân trong việc thực hiện quyền bầu cử. Việc tích cực tham gia bầu cử, lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử mà còn thể hiện sinh động quyền làm chủ của Nhân dân trong xây dựng và phát triển địa phương.
Phát huy kết quả đạt được trong các kỳ bầu cử trước, cùng với sự chuẩn bị chu đáo của các cấp chính quyền và sự hưởng ứng tích cực của Nhân dân, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 tại Quảng Ninh được kỳ vọng sẽ diễn ra dân chủ, an toàn và đúng pháp luật, góp phần củng cố hệ thống chính trị vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.
Quang cảnh hội nghị tiếp xúc cử tri tại đơn vị bầu cử số 9 tỉnh Quảng Ninh (gồm phường Cửa Ông, phường Mông Dương và xã Hải Hòa) Nguồn: Báo Quảng Ninh.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 là sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt đối với đất nước. Thành công của cuộc bầu cử không chỉ bảo đảm việc kiện toàn các cơ quan quyền lực nhà nước mà còn góp phần khẳng định bản chất dân chủ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Phát huy quyền và nghĩa vụ của công dân trong bầu cử chính là góp phần củng cố nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đồng thời tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng vững mạnh./.
Tác giả: Minh Hải
