Mở đầu
Có những giá trị càng lùi xa trong thời gian càng được khẳng định bằng thực tiễn. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mà còn để lại một bài học có giá trị trường tồn: phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng. Từ mùa Thu 1945 đến những thắng lợi trong kháng chiến, thống nhất đất nước, 40 năm đổi mới, lịch sử đều chứng minh một chân lý: khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, đất nước sẽ tạo nên những bước phát triển mang tính đột phá.
Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 – sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc (Anh tư liệu)
Ngày nay, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với thời cơ và thách thức đan xen. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, kinh tế xanh, hội nhập quốc tế sâu rộng đặt ra yêu cầu tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ sức mạnh nội sinh của dân tộc. Đại hội XIV của Đảng (tháng 01/2026) khẳng định phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh thời đại, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc là một động lực quyết định để thực hiện mục tiêu chiến lược của giai đoạn mới.
Đối với Quảng Ninh – nơi khởi nguồn tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, bài học đại đoàn kết của Cách mạng Tháng Tám không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà đã chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, tạo nên một Quảng Ninh năng động, sáng tạo, nhiều năm giữ vai trò cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.
1. Đại đoàn kết toàn dân tộc – yếu tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam
Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, đại đoàn kết toàn dân tộc luôn giữ vị trí đặc biệt – không phải khẩu hiệu vận động quần chúng, mà là vấn đề chiến lược, quyết định sự thành bại của cách mạng. Câu nói nổi tiếng của Người: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; thành công, thành công, đại thành công” là sự đúc kết từ thực tiễn lịch sử dân tộc và kinh nghiệm phong trào cách mạng thế giới.
Điểm đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là Người chủ trương đoàn kết rộng rãi các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp và các lực lượng xã hội, trên cơ sở những điểm tương đồng vì lợi ích quốc gia – dân tộc. Đó không phải một tập hợp lỏng lẻo, tự phát, mà đặt trên nguyên tắc chặt chẽ: lấy liên minh công nhân – nông dân – trí thức làm nền tảng, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, vận hành qua Mặt trận dân tộc thống nhất. Điều cốt lõi là lấy Nhân dân làm gốc: cách mạng là sự nghiệp của Nhân dân, Nhân dân vừa là chủ thể sáng tạo lịch sử, vừa là nguồn sức mạnh quyết định thắng lợi; muốn xây dựng khối đại đoàn kết bền vững thì trước hết phải chăm lo đời sống, tôn trọng quyền làm chủ và dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.
Thực tiễn Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng sinh động nhất. Trước thời cơ “ngàn năm có một”, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát huy cao độ sức mạnh toàn dân tộc qua Mặt trận Việt Minh, quy tụ mọi lực lượng yêu nước thành một khối thống nhất, tạo nên sức mạnh áp đảo làm nên thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa trong thời gian rất ngắn – minh chứng cho một quy luật: mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam đều bắt nguồn từ phát huy sức mạnh đại đoàn kết dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, bài học nguyên giá trị trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng đất nước hiện nay.
Kế thừa và phát triển quan điểm của Đại hội XIII, Đại hội XIV tiếp tục đặt vấn đề đại đoàn kết toàn dân tộc ở tầm chiến lược, đồng thời nhấn mạnh hơn yêu cầu chuyển hóa sức mạnh đại đoàn kết, sức sáng tạo của Nhân dân và khát vọng phát triển thành nguồn lực, động lực quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Từ đại đoàn kết như điều kiện để “vượt qua” khó khăn, nay được Đảng ta xác định là nguồn lực chiến lược để đất nước “bứt phá”, gắn với chủ trương xây dựng Chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc đến năm 2035, tầm nhìn 2045 – căn cứ quan trọng để Quảng Ninh cụ thể hóa bài học vào thực tiễn phát triển.
2. Từ bài học Cách mạng Tháng Tám đến động lực phát triển Quảng Ninh hôm nay
Nếu Cách mạng Tháng Tám khẳng định sức mạnh đại đoàn kết trong đấu tranh giành chính quyền, thì bốn thập niên đổi mới tiếp tục chứng minh sức mạnh ấy trong kiến tạo, phát triển đất nước – đại đoàn kết không chỉ là yêu cầu chính trị mà còn là điều kiện để khơi thông nguồn lực, tạo đồng thuận xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đối với Quảng Ninh, bài học đại đoàn kết không chỉ được nhận thức về lý luận mà còn cụ thể hóa bằng chủ trương, chính sách, mô hình phát triển phù hợp thực tiễn địa phương. Điều đáng ghi nhận không chỉ là những con số tăng trưởng ấn tượng, mà quan trọng hơn là cách tỉnh chuyển hóa truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” – hun đúc từ cuộc Tổng bãi công của hơn ba vạn thợ mỏ vùng Cẩm Phả, Hòn Gai, Đông Triều (từ ngày 12/11 đến ngày 28/11/1936) – trở thành truyền thống, động lực phát triển, thành sợi dây gắn kết giữa Đảng bộ, chính quyền, doanh nghiệp và Nhân dân. Có thể nói, nếu đại đoàn kết là nguồn sức mạnh của dân tộc thì “Kỷ luật và Đồng tâm” chính là biểu hiện sinh động của tinh thần ấy trên quê hương Quảng Ninh.
Thực tiễn cho thấy nhiều chủ trương lớn của tỉnh được triển khai trên cơ sở phát huy dân chủ, tăng cường tuyên truyền, vận động, tạo sự thống nhất trong nhận thức, hành động và sự đồng thuận trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân, từ đổi mới mô hình tăng trưởng, cải cách hành chính, chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, phát triển hạ tầng chiến lược đến sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp… đều nhận được sự đồng thuận cao của cán bộ, đảng viên và Nhân dân, gắn với việc kiên trì lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, chuyển từ “làm thay” sang “đồng hành”.
Những nhận định trên có cơ sở từ số liệu cụ thể. Theo VCCI, tại Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025, Quảng Ninh đạt 67,55 điểm, thuộc nhóm 5 địa phương điều hành kinh tế “tốt” nhất cả nước – năm thứ 13 liên tiếp (2013 – 2025) duy trì vị trí nhóm dẫn đầu toàn quốc, đồng thời là địa phương duy nhất cả nước có mặt ở nhóm dẫn đầu cả hai bộ chỉ số PCI và Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025. GRDP nửa đầu năm 2026 tăng trên 11%, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 – 2030; nhiều dự án hạ tầng chiến lược, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh, đã khởi công, mở ra không gian phát triển mới – kết tinh của sự đồng thuận, thống nhất giữa cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp và Nhân dân trong suốt quá trình cải cách, đổi mới mô hình tăng trưởng.
Đại đoàn kết còn thể hiện sâu sắc trong bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội. Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm lo đời sống Nhân dân, Quảng Ninh luôn dành nguồn lực lớn cho giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo bền vững, chăm lo người có công, đồng bào dân tộc thiểu số và đối tượng yếu thế – mọi thành quả phát triển đều hướng đến Nhân dân và vì Nhân dân. Trong bối cảnh cả nước sắp xếp tổ chức bộ máy, đổi mới mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Quảng Ninh tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết để tạo đồng thuận xã hội; chỉ khi có sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự điều hành quyết liệt của chính quyền và sự đồng thuận của Nhân dân thì chủ trương đúng đắn mới nhanh chóng đi vào cuộc sống. Đại đoàn kết không chỉ là giá trị tinh thần mà đã trở thành nguồn lực phát triển – sức mạnh nội sinh quý giá nhất giúp tỉnh giữ vững đà tăng trưởng, không ngừng đổi mới.
3. Tiếp tục khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc – nền tảng để Quảng Ninh phát triển nhanh và bền vững
Thực tiễn lịch sử khẳng định, khi Đảng luôn gắn bó mật thiết với Nhân dân, dựa vào Nhân dân, phát huy quyền làm chủ và sức mạnh của Nhân dân thì cách mạng có nguồn sức mạnh to lớn; ngược lại, mọi biểu hiện xa dân, quan liêu, không tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân đều ảnh hưởng đến niềm tin và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Quy luật ấy đã được kiểm chứng qua Cách mạng Tháng Tám, các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và tiếp tục được chứng minh trong 40 năm đổi mới.
Quảng Ninh hôm nay – cực tăng trưởng năng động, hướng tới giàu đẹp, văn minh, hiện đại
Đối với Quảng Ninh, những thành tựu đạt được rất đáng tự hào. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, tỉnh cũng đứng trước không ít thách thức: chuyển đổi mô hình tăng trưởng, kinh tế xanh, kinh tế số, hội nhập quốc tế sâu rộng; biến đổi khí hậu; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; vận hành thông suốt mô hình chính quyền địa phương hai cấp… Tất cả đòi hỏi tiếp tục phát huy mạnh mẽ hơn sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc – vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là chiến lược lâu dài để Quảng Ninh trở thành tỉnh kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại, phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.
Muốn vậy, trước hết cần quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và quan điểm Đại hội XIV của Đảng, coi đây là nền tảng tư tưởng xuyên suốt trong hoạch định, tổ chức thực hiện chủ trương phát triển của tỉnh; chủ động cụ thể hóa Chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc đến năm 2035, tầm nhìn 2045 thành chương trình, kế hoạch hành động phù hợp đặc điểm dân cư, cơ cấu xã hội địa phương – để tinh thần đại đoàn kết được thấm sâu và thể hiện trong quá trình lãnh đạo, quản lý, điều hành; trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển và nền tảng củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Cùng với đó, cần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị thật sự trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; như Hồ Chí Minh từng căn dặn “Đảng là đạo đức, là văn minh”, mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự là hạt nhân đoàn kết, gương mẫu, là cầu nối giữa Đảng với Nhân dân.
Một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, đồng bộ với tăng cường kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm quyền lực nhà nước được kiểm soát hiệu quả, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
Cùng với đó, cần chủ động nhận diện, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền, đất đai, môi trường… để kích động chia rẽ khối đại đoàn kết, nhất là trên không gian mạng. Trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, mạng xã hội vừa là kênh để Đảng, chính quyền lắng nghe, đối thoại với Nhân dân, vừa tiềm ẩn nguy cơ bị các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc, kích động chia rẽ nội bộ. Do đó, Quảng Ninh cần nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động cung cấp thông tin chính thống, gắn kết chặt chẽ giữa “xây” và “chống” – biểu hiện của tinh thần “Kỷ luật” trong truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” được vận dụng vào điều kiện đấu tranh tư tưởng trong tình hình mới. Đồng thời, cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, thực sự là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân, nhất là ở cấp xã, phường khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành – nơi gần dân nhất.
Đối với Quảng Ninh, việc tiếp tục phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài – không chỉ là niềm tự hào lịch sử mà còn là giá trị văn hóa cốt lõi, là “sợi dây” gắn kết cộng đồng, cần được bồi đắp bằng tinh thần đổi mới sáng tạo, khát vọng cống hiến của mỗi cán bộ, đảng viên, doanh nhân và người dân; đồng thời tiếp tục phát huy sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, thanh niên, công nhân, nông dân, đồng bào các dân tộc, chức sắc tôn giáo và người Quảng Ninh trên mọi miền đất nước – mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “đại sứ” lan tỏa hình ảnh, văn hóa và khát vọng phát triển của Quảng Ninh.
Có thể khẳng định, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là yêu cầu chính trị mà còn là yêu cầu phát triển, là nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục giữ vững vị thế một trong những địa phương phát triển năng động nhất cả nước trong giai đoạn mới.
Kết luận
Mùa Thu năm 1945 đã lùi xa tám thập kỷ, nhưng âm hưởng của Cách mạng Tháng Tám vẫn vang vọng trong mỗi chặng đường phát triển của dân tộc. Bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là di sản quý báu của lịch sử mà còn mang giá trị thời sự sâu sắc đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Đối với Quảng Ninh, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc chính là tiếp tục phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; kiên quyết đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch để giữ vững sự đồng thuận xã hội; khơi dậy khát vọng phát triển, ý chí tự lực, tự cường và tinh thần đổi mới sáng tạo của toàn xã hội. Khi ý Đảng tiếp tục hòa quyện với lòng dân, khi mỗi người dân đều trở thành chủ thể và được thụ hưởng thành quả phát triển, Quảng Ninh sẽ có thêm nguồn lực nội sinh to lớn để xây dựng tỉnh giàu đẹp, văn minh, hiện đại, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI.
ThS. Nguyễn Thế Vinh, Phòng QLĐT, BD và NCKH
Tài liệu tham khảo
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội, tháng 01/2026.
- Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh: Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 – 2030.
- Bộ Chính trị: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
- Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI): Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025 và Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025.
- Cổng Thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh; Báo Quảng Ninh điện tử: các bài viết về truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân Vùng mỏ.
- Tạp chí Cộng sản: các bài viết quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
