Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân luôn là định hướng nhất quán trong tiến trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 là một bước cải cách quan trọng nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ Nhân dân.Sau một năm thực hiện, Quảng Ninh đã đạt nhiều kết quả tích cực, phản ánh hiệu quả của quá trình đổi mới quản trị địa phương và sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về “gần dân, trọng dân, vì dân” trong xây dựng nền hành chính phục vụ. Từ góc độ đó, bài viết làm rõ sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, phân tích thực tiễn triển khai tại Quảng Ninh, đồng thời đề xuất định hướng phát huy vai trò của Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu trong đào tạo, nghiên cứu và tổng kết thực tiễn phục vụ xây dựng chính quyền địa phương.
1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về “gần dân, trọng dân, vì dân” và sự vận dụng trong xây dựng chính quyền địa phương hai cấp
Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân” [1]. Quan điểm đó không chỉ xác định bản chất của Nhà nước cách mạng mà còn đặt nền tảng cho triết lý quản trị lấy Nhân dân làm trung tâm.
Từ nhận thức đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu đội ngũ cán bộ, công chức phải gắn bó với Nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ của Nhân dân và coi việc phục vụ Nhân dân là mục đích cao nhất của hoạt động công vụ. Theo Người, “gần dân” là thường xuyên bám sát thực tiễn, lắng nghe ý kiến và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở; “trọng dân” là tôn trọng, phát huy quyền làm chủ và tạo điều kiện để Nhân dân tham gia quản lý nhà nước, giám sát hoạt động của bộ máy công quyền; còn “vì dân” là yêu cầu mọi chủ trương, chính sách và hoạt động quản lý phải hướng tới bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Ba nội dung này có mối quan hệ thống nhất, tạo nên chuẩn mực của một nền hành chính dân chủ, trách nhiệm và phục vụ.
Trong bối cảnh hiện nay, tư tưởng “gần dân, trọng dân, vì dân” tiếp tục có ý nghĩa định hướng đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đổi mới nền hành chính. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức mà còn thể hiện sự chuyển đổi trong phương thức quản trị, hướng tới tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, nâng cao trách nhiệm giải trình và bảo đảm người dân được tiếp cận các dịch vụ công thuận lợi hơn. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đều nhằm mục tiêu rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân, nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả quản lý.
Có thể thấy, những yêu cầu cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp có sự tương đồng với tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng một nền hành chính vì Nhân dân phục vụ. Chính vì vậy, đánh giá hiệu quả của mô hình không chỉ dựa trên mức độ tinh gọn của bộ máy mà cần xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân, hiệu quả thực thi công vụ và mức độ hài lòng của xã hội đối với hoạt động của chính quyền. Đây cũng là cơ sở lý luận để phân tích thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Quảng Ninh sau một năm thực hiện.
2. Thực tiễn xây dựng chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh sau một năm triển khai: minh chứng cho sự hiện thực hóa tư tưởng “gần dân, trọng dân, vì dân”
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Quảng Ninh đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền các cấp. Tuy nhiên, giá trị của mô hình không chỉ thể hiện ở việc tinh gọn bộ máy hay đổi mới tổ chức hành chính, mà quan trọng hơn là tạo ra sự chuyển biến trong phương thức quản trị, từng bước hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng một chính quyền gần dân, trọng dân và vì dân.
– Thứ nhất, chính quyền ngày càng gần dân hơn thông qua việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và mở rộng thẩm quyền cho cấp cơ sở. Khi nhiều nhiệm vụ được giải quyết ngay tại xã, phường và đặc khu, quá trình xử lý công việc trở nên nhanh hơn, giảm các khâu trung gian và hạn chế tình trạng chuyển hồ sơ qua nhiều cấp. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp mà còn nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở trong thực thi công vụ. Chính quyền cơ sở từng bước chuyển từ vai trò chủ yếu là thực hiện mệnh lệnh hành chính sang chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ.
– Thứ hai, chính quyền ngày càng trọng dân hơn thông qua đổi mới phương thức quản trị. Trên nền tảng những thành tựu về cải cách hành chính và chuyển đổi số, Quảng Ninh tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính quyền số, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, số hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính và tăng cường các kênh tương tác giữa chính quyền với người dân. Những giải pháp này không chỉ nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, phản ánh và đánh giá chất lượng phục vụ của chính quyền.
– Thứ ba, chính quyền ngày càng vì dân hơn thông qua nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả quản trị. Điều này được phản ánh thông qua các chỉ số đánh giá chất lượng điều hành và cải cách hành chính của tỉnh. Năm 2025, Quảng Ninh đạt 93,16 điểm PAR INDEX, xếp thứ hai toàn quốc; Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) đạt 88,33%. Cùng với đó, tỷ lệ số hóa hồ sơ đầu vào đạt 98,8%; số hóa kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 96,1%; thanh toán trực tuyến đạt 72,2% [2]. Những kết quả này cho thấy cải cách hành chính và chuyển đổi số ở Quảng Ninh không chỉ hướng tới hiện đại hóa hoạt động quản lý mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng phục vụ, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Theo Báo cáo số 199/BC-UBND ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh, 100% thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến, trên 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt trên 98% [3].
Đồng chí Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh kiểm tra việc vận hành thử nghiệm giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực giao đất, cho thuê đất phi địa giới từ cấp xã liên thông cấp tỉnh tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Mạo Khê.
Ảnh: https://www.quangninh.gov.vn/
Có thể khẳng định, giá trị nổi bật của mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh không chỉ nằm ở việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn ở sự chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy người dân làm trung tâm của hoạt động công quyền. Đây là minh chứng cho sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “gần dân, trọng dân, vì dân” trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, cần tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đồng thời, thực tiễn đó cũng đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn của Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
3. Phát huy vai trò của Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu trong đào tạo, nghiên cứu và tổng kết thực tiễn về xây dựng chính quyền địa phương hai cấp
Thực tiễn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh cho thấy, cải cách tổ chức bộ máy chỉ có thể phát huy hiệu quả bền vững khi gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ phẩm chất, năng lực và tư duy quản trị hiện đại. Khi chính quyền cơ sở được giao nhiều thẩm quyền hơn, yêu cầu đối với cán bộ không chỉ dừng ở việc nắm vững pháp luật mà còn phải có năng lực tổ chức thực thi, kỹ năng số, khả năng phối hợp liên ngành và tinh thần phục vụ Nhân dân. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu của nền hành chính hiện đại.
Trong bối cảnh đó, Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu giữ vai trò quan trọng với tư cách là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu lý luận chính trị của tỉnh. Hoạt động đào tạo cần tiếp tục đổi mới theo hướng gắn chặt lý luận với thực tiễn, cập nhật những yêu cầu mới về phân cấp, phân quyền, quản trị địa phương, chính quyền số, chuyển đổi số và đạo đức công vụ; đồng thời tăng cường các phương pháp giảng dạy dựa trên nghiên cứu tình huống, khảo sát thực tế và mô phỏng hoạt động quản lý nhà nước nhằm nâng cao năng lực vận dụng của học viên. Cụ thể, nội dung đào tạo, bồi dưỡng được thiết kế sát hơn với những vấn đề đang đặt ra trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh, nhất là năng lực thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh cho cấp cơ sở. Đồng thời tăng cường đưa vào chương trình các tình huống thực tiễn về giải quyết thủ tục hành chính, xử lý những vấn đề phát sinh tại cơ sở, phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, ứng dụng dữ liệu và công nghệ số trong quản lý, điều hành; chú trọng rèn luyện kỹ năng tiếp công dân, đối thoại, giải quyết kiến nghị và nâng cao trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức. Thông qua việc kết hợp giữa trang bị kiến thức với xử lý các tình huống thực tiễn, hoạt động đào tạo sẽ góp phần giúp học viên chuyển từ tư duy “nắm đúng quy định” sang năng lực “vận dụng đúng và giải quyết hiệu quả”, qua đó hình thành đội ngũ cán bộ cơ sở vừa vững về chuyên môn, vừa gần dân, hiểu dân và có khả năng giải quyết kịp thời những vấn đề từ thực tiễn.
Không chỉ thực hiện chức năng đào tạo, nhà trường luôn phát huy tốt vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn của tỉnh. Quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Quảng Ninh tạo ra nhiều vấn đề mới về phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Đây là nguồn tư liệu thực tiễn quan trọng để nhà trường triển khai các đề tài nghiên cứu, tổ chức hội thảo khoa học, khảo sát thực tế và xây dựng các chuyên đề phục vụ công tác đào tạo, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách của địa phương.
Quan trọng hơn, việc nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh về “gần dân, trọng dân, vì dân” cần được đặt trong mối liên hệ với yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Qua đó, góp phần hình thành đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy quản trị hiện đại, năng lực đổi mới sáng tạo và tinh thần tận tụy phục vụ Nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển của Quảng Ninh trong giai đoạn mới./.
———————————–
TRÍCH DẪN TÀI LIỆU
[1] Hồ Chí Minh (2011), Dân vận, đăng Báo Sự thật, số 120, ngày 15/10/1949; in trong Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 232-234. [2] Bài viết: Hội nghị phân tích chuyên sâu chỉ số PAR INDEX, SIPAS, PCI, BPI. Link: https://www.quangninh.gov.vn/bannganh/vphdubnd/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=1840 [3] Báo cáo số 199/BC-UBND ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp.ThS. Tô Thị Thanh Lê
